محمد مهدى ملايرى

195

تاريخ و فرهنگ ايران ( فارسى )

ضمن آيين‌نامهء بزرگ بوده است . هيچ بعيد نيست كه در عصر ساسانى دربارهء تيراندازى نيز كه از فنون شايع و آموزشى آن عصر بوده مانند فنون جنگ كتابهاى متعدد وجود داشته ، و آنچه را كه ابن قتيبه نقل كرده است از كتاب ديگرى باشد آنچه ابن النديم ياد كرده ، زيرا چنان كه مىدانيم در آن دوره به اين گونه فنون جنگى و ورزشى توجه بسيار مىشده و براى تعليم اين هنرها هنرآموزان مخصوص وجود داشته و نسبت به وضع و دقت در امر تعليم آنان عنايت و اهتمام خاص مىشده است و به استناد آنچه ابو حنيفه دينورى در الاخبار الطوال كرده اين را هم مىدانيم كه سرپرستى امور هنرآموزان تيراندازى و اسب‌سوارى چه راجع به تعيين دستمزد و چه راجع به مراقبت در حسن انجام وظيفهء آنان جزء وظائف ديوان سپاه يا به اصطلاح امروز وزارت جنگ بوده ، و از اينجا معلوم مىشود كه تعليم اين فنون توسعه و رونق بسيار داشته . بنابراين دور نيست كه در اين گونه موضوعات كه مىبايستى به عدهء زيادى تعليم شود كتابهاى درسى متعدد وجود داشته ، و از همين قطعه‌اى هم كه در عيون الاخبار در اين موضوع نقل شده آشكار است كه آن را از كتابى گرفته‌اند كه براى تعليم مبادى و اصول اين فن نوشته شده بوده و براى همين منظور به كار مىرفته است زيرا گذشته از ذكر رسوم و قواعد به روش تعليم و تمرين هم اشاراتى در آن هست . ظاهرا كتاب « آيين تيراندازى » شامل دستورهائى دربارهء انواع مختلف تيراندازيها كه بعضى جزء فنون جنگى و بعضى هم از بازيهاى ورزشى و قهرمانى به‌شمار مىرفته بوده است . ما به‌طور قطع نمىدانيم كه در دورهء ساسانى چه اقسامى در اين فن وجود داشته و تعليم مىشده ولى اين را مىدانيم كه چندگونه از اين بازيها از ايران در ميان اعراب و در دربار خلفاى عباسى نفوذ يافته بود و وصف بعضى از آنها هم در مآخذ عربى آمده است . از آن جمله يكى تيراندازى با نشّاب به « برجاس » است و ديگرى گلوله‌اندازى با كمان . نشاب يا نشابه به تيرهاى ايرانى گفته مىشد كه با تيرهاى عربى كه آن را « سهم » مىخواندند فرق